نگاه به مقاله بايد يك نگاه معمار گونه باشد

دكتر سيد حسن اسلامي، در نشست علمي مقاله علمي پژوهشي؛ ضرورت و ساختار گفت: نگاه به مقاله بايد يك نگاه معمار گونه باشد.

به گزارش گروه تأمين اخبار و اطلاعات علمي دانشگاه اديان و مذاهب، به همت معاونت پژوهش، نشت علمي ـ آموزشي «مقاله علمی پژوهشي؛ ضرورت و ساختار» با سخنراني دكتر سيد حسن اسلامي و حضور جمعي از اساتيد و دانشجويان در سالن اجتماعات امام موسي صدر دانشگاه اديان و مذاهب برگزار شد.

در اين نشست، دكتر سيد حسن اسلامي شهرت در نظام علمي را به معني جدي گرفته شدن دانست و اظهار داشت: شهرت در نظام علمي به معني جدي گرفته شدن است، كسي شهرت علمي دارد كه كارهاي علمي او جدي گرفته شود، حتي اگر يك يا دو اثر بيشتر نداشته باشد مانند ادموند گتويه كه فقط يك مقاله در حدود سه صفحه و نيم با نام «آيا علم يك باور صادق جهاني است» دارد كه براي او يك شهرت جهاني در حوزه معرفت شناسي به وجود آورده است.

وي در ادامه اركان يك نوشته علمي خوب را چنين برشمرد: يكي از اركان يك نوشته علمي خوب، اين است كه قول سديد بوده و از استواري برخوردار باشد، يك نوشته علمي خوب نوشته‌اي است كه داراي استدلال‌هاي قوي و متين باشد، ركن ديگر يك نوشته علمي قوي شكل و ساختار مناسب است. بايد گفت كه اساساً روند تدوين يك مقاله علمي بر قانع نمودن خواننده است و اينكه بتوان به عنوان يك منبع به آن استناد نمود.

دكتر اسلامي افزود: ارسطو سه عنصر را براي يك نوشته خوب علمي بيان مي‌كند كه اولين مورد آن استدلال است، مورد دوم اخلاق است به اين معني كه در نوشته علمي بايد صداقت و اخلاق وجود داشته باشد، مورد يا عنصر سوم نيز عواطف است، يعني بتوان به درستي به عواطف مخاطب و خواننده متوسل شد و آن را به كار گرفت.

وي در بيان تفاوت كتاب و مقاله گفت: گاهي مقاله از كتاب معتبرتر است زيرا در چاپ يك كتاب گاهاً اگر هزينه نشر وجود داشته باشد، به راحتي كتاب چاپ مي‌شود و به علمي بودن آن توجه نمي‌گردد، ولي براي انتشار يك مقاله علمي پژوهشي مي‌بايست مقاله حداقل از طريق 2 يا 3 نفر داوري شود و در صورت كسب امتيازهاي لازم منتشر مي‌گردد همچنين مقاله به دليل داشتن سرعت بيشتر در نگارش، داشتن اعجاز و موجز بودن و نيز رسيدن به مخاطب و در اختيار او قرار گرفتن بر كتاب رجحان دارد، مقاله چون در يك حوزه خاص و معمولاً در نشريات و مجلات همان حوزه خاص انتشار مي‌يابد، پس از مدتي مخاطب خاص خود را يافته و مخاطب با سرعت بيشتري از وجود مقاله اطلاع مي‌يابد درحاليكه در كتاب ممكن است به علت اطلاع رساني ضعيف يا مسائل ديگر مخاطب حتي تا سالها از وجود آن بي خبر باشد.

دكتر اسلامي گفت: نكته مهم ديگري كه در باب مقاله نويسي بايد مد نظر داشت، اين است كه نمي‌توان هر بحثي را در هر مقاله‌اي مطرح كرد و بايد با توجه به سطح مخاطب مطلب نوشت.

وي در مورد تقسيم‌بندي مقالات بيان داشت: يك نوع از تقسيم بندي مقالات به اين گونه است كه مقالات را به مقالات تبليغي، ترويجي و علمي تقسيم مي‌نمايند كه خود مقالات علمي نيز به مقالات مروري، مقالات عقيدتي يا موضع گيرانه، مقالات نظري يا تحليلي و مقالات دانشگاهي تقسيم مي‌شوند.

وي گفت: منظور از مقاله يك نوشتار استدلالي محكم است كه پاسخ تازه‌اي دارد يا يك مسير تازه را مي‌پيمايد و يا حاصل يك پژوهش تازه است كه شخصاً نوشته شده و معمولاً بين 5 هزار تا 7 هزار كلمه است. در مورد تعريف مقاله علمي پژوهشي نيز بايد گفت كه مقاله علمي پژوهشي مقاله‌اي است كه تلاش مي‌كند به سوالي پاسخ دهد كه تاكنون به آن پاسخي داده نشده است يا مسيري را طي كند كه تا به حال كسي آن مسير را طي نكرده است و يا يك ايده جديد را مطرح نمايد.

عضو هيئت علمي دانشگاه اديان و مذاهب ادامه داد: از ويژگي‌هاي يك مقاله علمي پژوهشي خوب اين است كه بايد هم مورد توجه خواص قرار گيرد و هم مورد توجه عوام و همه بتوانند آن را درك كنند و بپسندند و داراي انتظام و ساختار مناسب باشد. يك مقاله علمي پژوهشي خوب مقاله‌اي است كه نشان دهنده دغدغه و مسئله نويسنده خود باشد و موضوع خرد و خوبي داشته باشد و به ارتقاي دانش و آگاهي علمي خواننده كمك نمايد و زمينه نوشتن نقد، پايان‌نامه و… را ايجاد نمايد و بتوان به آن استناد نمود.

وي در مورد نگاه نويسنده به مقاله عنوان داشت: نگاه به مقاله بايد يك نگاه معمار گونه باشد و همانطور كه يك معمار اجزاي ساختمان را با ترتيب خاصي طراحي مي‌كند، نويسنده نيز بايد هريك از جملات و بندهاي مقاله را درجايگاه خود قرار دهد و با يك سير منطقي پيش برود.

وي با اشاره به اجزاي يك مقاله علمي پژوهشي گفت: اجزاي يك مقاله خوب عبارتند از: عنوان، چكيده، كليدواژه، مقدمه، بدنه نوشتار، نتيجه گيري، ارجاعات و پي نوشت‌ها، كتاب نامه.

دكتر اسلامي سپس به توضيح هر يك از اركان مقاله پرداخت و تصريح كرد: عنوان مقاله بايد مناسب بوده و بسيار سنجيده انتخاب شود و داراي 6 ويژگي باشد اول اينكه تازگي و طراوت داشته باشد، دوم اينكه واضح و روشن باشد، سوم بايد سوگيري نداشته باشد، چهارم اطلاع دهندگي داشته باشد، پنجم اينكه از به كار بردن واژه‌هاي پر طمطراق در آن خودداري شود و ششم كوتاه باشد.

وي ادامه داد: بهتر است عنوان مقاله در دو بخش تنظيم گردد يكي عنوان اصلي و ديگري عنوان فرعي كه در عنوان اصلي ايده اصلي مطرح مي‌شود و در عنوان فرعي آن ايده بست پيدا مي‌كند، همچنين رعايت ترتيب كلمات به شكل منطقي در عنوان مقاله وجود داشته باشد و نيز از به كار بردن واژه‌هاي بيگانه و كم‌كاربرد پرهيز شود.

وي افزود:‌ پس از عنوان چكيده است كه امروزه يكي از اعضاي ناگسستني مقاله به شمار مي‌رود زيرا ما امروزه با يك انفجار اطلاعات مواجه هستيم كه در اين حجم زياد از اطلاعات تنها راه نقب زدن به اصل مقاله و مطلب براي اينكه بتوان به راحتي مطالب مورد نظر و علمي را پيدا كرد، خواندن چكيده مقاله است.

دكتر اسلامي در مورد ويژگي‌هاي چكيده نيز اظهار داشت: ويژگي‌هاي چكيده در يك مقاله عبارتنداز: مطرح كننده مسئله اصلي نويسنده در مقاله باشد، نشان دهد كه نويسنده براي پاسخ گويي به اين مسئله چه راهي را پيموده است و مطرح كننده مباحث اصلي مقاله باشد. همچنين يك چكيده خوب بايد داراي ايجاز باشد و صراحت داشته باشد، قضاوتي نباشد، روان بوده و از پيچيدگي در جملات به دور بوده و علاوه بر داشتن دقت بيانگر متن هم باشد.

وي ادامه داد: همچنین کلید واژه نیز در یک مقاله بسیار اهمیت دارد و پس از آن مقدمه از اهمیت زیادی برخوردار است و کارکرد زیادی دارد، در مقدمه بهتر است از مباحث کلی شروع نمود و یک چشم انداز کلی را به دست داد و سپس به اصل مقاله وارد شد که این مقدمه بهتر است در حدود 30 تا 50 کلمه باشد.

وی اضافه کرد: یک مقدمه خوب باید سه ویژگی داشته باشد: اول اینکه معرف مسئله تحقیق باشد، دوم پیشینه علمی تحقیق را عنوان نماید و سوم فرضیه و استدلال را بیان کند.

دکتر اسلامی ادامه بحث را با مسئله بدنه نوشته مطرح نمود و گفت: پس از مقدمه بدنه نوشتار است که باید دارای ساختار مناسب باشد و دارای چند گونه است: اول علّی (علت و معلولی)، دوم زمانی (که مربوط به یک دوره یا زمان خاص میگردد)، سوم مکانی و چهارم اولویت. همچنین ساختار بدنه مقاله به موضوع و روش بستگی دارد و در پایان نیز باید جمع بندی داشته باشد.

کمک نیاز دارید؟ چت از طریق واتساپ