چرا حسن فتحی مشهور شد

0 58
حسن فتحی

واژه ی معماری روستایی معماران را به یاد معماریِ کوهپایه ایِ غرب، طاق های خانه های کویر و سقف شیب دارِ خانه های شمال می اندازد و این چنین خیال معمار را به معماری زیبای روستایی متنوع ایران زمین می برد!

در این نوشتار سعی بر شناسایی و معرفی معماری در سرزمین اهرام را دارم که با تمام وجود سعی بر احیای معماریِ روستایی سرزمین گورنا داشت. حسن فتحی (حسن بن احمد فتحی ، ۲۳ مارس سال ۱۹۰۰ میلادی – ۳۰ نوامبر سال ۱۹۸۹ میلادی) معمار مصری است که معروف ترین کار او را ساخت سنتی روستای گورنا می دانند!

حسن بن احمد فتحی (۲۳ مارس سال ۱۹۰۰ میلادی – ۳۰ نوامبر سال ۱۹۸۹ میلادی)

اما چرا حسن فتحی مشهور شد؟

حسن فتحی به روستاییان آموخت که چگونه برای رفع نیازهای خود در خانه از آجر استفاده کنند. او در واقع معماری با مردم را تمرین می کرد. حسن فتحی از معماران بابت استفاده از وسایل و متریال های گران قیمت انتقاد کرد! او به روستاییان کمک کرد که چگونه می توانند از وسایل در دسترس و بومی خود برای طراحی نیازهای خود بهره ببرند. او مردم را تشویق کرد تا برای بهتر شدن محیط زیست خود از صنایع دستی باستانی خود کمک بگیرند! همچنین از خشت خام برای معماری خانه های روستایی استفاده کرد و از حیاط محصور بام طاقی شکل به طراحی خانه ها پرداخت.

پروژه ی روستای گورنا شناخته شده ترین پروژه ی حسن فتحی است. در واقع این پروژه نتیجه ی عملی از انتقاد او به ساختمان سازی مدرن و سبک بین الملل بود! او مدعی بود که در شرایط حال حاضر، هر روستایی به تنهایی می تواند بهترین معمار برای خانه و محیط خود باشد. او به عمق فهم و دانش ذاتیِ هر انسان نسبت به محیط زندگی خود معتقد بود، چرا که کاربران اصلی خانه های روستایی با آن سادگیِ بی بدیل، خودِ روستاییان بودند. فراموش نکنیم که تبلور باورهای حسن فتحی در اوج روی کار آمدن تفکرات مدرن بود و هدف او تبیین یک راه حلِ موفقیت آمیز در طراحی خانه های روستایی بود. این پروژه بهترین فرصت برای آزمایش تئوری های معمار در مورد خانه سازی روستایی بود. خاک، از جمله مصالحی است که در اقلیم ها و مناطق مختلفِ زمین به عنوان مصالح بومی یافت می شود. معمارانی همچون حسن فتحی رویکرد جدیدی نسبت به ماده ی خاک بوجود آوردند. از ویژگی هایِ معماریِ حسن فتحی توجه به محیط ساخت مبتنی بر سازه هایِ خاکی است. توجه به محیط زیست بعد از مدتی تبدیل به ویژگی بارز کار او شد. از کارهای معروف حسن فتحی ، روستای گورنا در غرب رود نیل، روستای پاریس در کویر الخرقه، خانه ی معمار در سی دی کریر است. گزارش کامل این پروژه در کتابی به نام ” ساختمان سازی با مردم ” به زبان فارسی چاپ شده است؛ در صورتی که نام اصلی آن ” معماری برای فقرا ” بود!

کتاب ” معماری برای فقرا ” به قلم حسن فتحی

او در این کتاب شرح تمام مشکلاتِ اجرای پروژه و درگیری با امور اداری و مالی و ماموران دولتی مصر را بیان می کند. حسن فتحی رویکرد یگانه ای در طراحی برای خانواده ها داشت، به گفته ی او: ” هیچ دو انسانی شبیه هم نیستند، هم چنان که روستاهای یک روستا هیچ یک شبیه هم نیستند و ما نمی توانیم خانه های مشابه هم پیدا کنیم. ” این تنوع شکلی همانند آنچه در طبیعت بکر موجود است محسوس می نماید. او با مردم روستانشین صحبت می کرد و نیازهای آنها را می سنجید؛ سپس با دقت به طراحی معماری روستا می پرداخت و این نکته همان نکته ای بود که در معماری سبک بین المللی متداول در آن روزِ دنیا رعایت نمی شد! یعنی در نظر گرفتن فرم ها و کالبدهای تکراری برای همه ی مردم دنیا که به تجربه ثابت شد که اندیشه ای اشتباه است.

حسن فتحی در طول عمر درخشان خود جوایز متعددی را مانند جایزه معماری آقاخان و دریافت دکترای افتخاری کسب کرد. او در سال ۱۹۷۷ میلادی، جایزه بهترین معمار را دریافت کرد. طراحی های او در روستای گورنا الهام بخش بسیاری در سطح بین المللی بود. ارزش های کار حسن فتحی به تکنینک ساخت، تاکید و ارزش گذاردن به فرهنگ بومی، استفاده از فن آوری جدید در بکاربردن مصالح خاک است.

روستای گورنا

در این جا فرصتی مناسب برای نقدِ بازسازی معماریِ مناسب روستایی در ایران به وجود می آید. در بسیاری از نقاط ایران که معماری روستایی قدمت آنچنانی ندارد، سبک زندگی و ساختمان سازی در شهرها به معماری روستایی راه پیدا کرده است. به نظر می رسد با پیشرفت سیستم حمل و نقل و استفاده ی مردمِ روستانشین از خدمات شهری، روش زندگی مردم ناخودآگاه با فرهنگ شهرنشینی یکی می شود! همین طور مصالح ساخت و ساز در خانه های روستایی چندی است که با عدم توجه به اقلیم روستا از همان بتن یا اسکلت فلزی انتخاب می شود، در صورتی که هر روستا با توجه به تاریخ و فرهنگ خود دارای پیشینه ای از ساخت و ساز است که می توان با طراحی اقلیمی برای همیشه فرم فرهنگ ساخت و ساز آن اقلیم را برای آیندگان پایدار نگه داشت.

حسن فتحی فتحی در جزییات به دنبال شکل طبیعیِ معماری بود؛ شکلی که با اقلیم سازگار می شد.

ادامه ی این روند منجر به ظهور ناخواسته ی نوعی معماری اینترنشنال یا سبک بین المللی می شود که اثرات آن را در تاریخ دیده ایم. معماری، از نوع کاری که حسن فتحی برای روستای گورنا انجام داد، برای تک تک روستاهای ایران ضروری است، وگرنه آنچه که پیشینیان برای ما به میراث باقی گذاشته اند به زودی اثری از آن نمی بینیم. باید به یاد داشته باشیم که آنچه از معماری اقلیمی به جا مانده است، میراثی عظیم است که معماران بین المللی در سطح دنیا بیش از دو دهه است که از آن در حوزه ی معمار پایدار استفاده می کنند. بادگیرهایی که در خانه های سنتی کاشان دیده می شود در برج های بلند دنیا به عنوان سیستم تهویه استفاده می شود! بنابر گفته های بالا می توان نتیجه گرفت که ساخت و ساز معماری بومی امری لازم و واجب می نماید؛ مخصوصا برای معماری سنتی غنی روستایی- واقلیمی که خوشبختانه ایران از آن برخوردار است.

سمیرا ارجمندی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

id suscipit dolor id porta. justo diam dapibus ante. elit. elit. Phasellus
Open chat
از من بپرس
سلام ! هر سوالی که داری همین حالا بپرس !
تیم پشتیبانی ما 24 ساعته در خدمت شماست .