قنات‌های پایتخت، سازه‌های پیچیده معماری و گنجینه میراثی این شهر هستند که حالا با بی مهری مواجه شده اند

قنات‌های پایتخت، سازه‌های پیچیده معماری و گنجینه میراثی این شهر هستند که حالا با بی مهری مواجه شده اند
زیر پایتان گنج است!
هنگامی که در هنرستان امام صادق (ع) واقع در خیابان ری (منطقه ۱۲) مشغول تحصیل بودیم، یک روز مشغول حفر گودال برای فونداسیون حصارهای اطراف زمین فوتبال بودیم که ناگهان دیدیم چاله به یک سوراخ رسیده و هرچه به آن ضربه می‌زنیم، گشادتر می‌شود و گویی چاهی عمیق در زیر این چاله قرار دارد، پس از اطلاع به دبیران و بررسی بیشتر، نهایتا فهمیدیم این چاه، یکی از میله‌های قنات است؛ قناتی که سال‌ها پیش در زیر هنرستان ما جریان داشته است . مشاهده آثار یک قنات برای ما بسیار جذاب بود؛ سیستمی که آبرسانی به گذشتگان ما را بر عهده داشت و سرسبزی و حیات در تهران، مدیون این سیستم بود.
تهران شهری است که بنا بر اظهارات کارشناسان و مسؤولان مربوط، ۵۰۰ قنات داشته که اکنون تنها ۱۵۰ قنات آن فعال بوده و
۶۰ قنات دیگر هم در حال بازسازی است. شاید برای ما و شما سختی و دشواری حفر این ۵۰۰ قنات چندان قابل درک و فهم نباشد، اگر ندانیم که تقریبا هر ۲۰ الی صد متر میله افقی قنات، نیاز به یک چاه عمودی برای انتقال خاک و البته چک کردن مسیر حفرِ قنات دارد. تولد هر قنات نتیجه سال‌ها تلاش مقنیان زبده و کارگران ساده است که بعضا جان خود را در این مسیر گذاشته‌اند.
مقنیان معمولا با لباس سپید به داخل قنات می‌روند تا اگر خاک ریزش کرد و منجر به مرگِ آنها شد، این لباس سپید کفن آنها شده و مکانِ ریزش، قبر آنها.
همه اینها که گفتیم یعنی قدر و قیمت بی‌مانند قنات‌های این سرزمین و این کلانشهر که شاید هنوز قدر و ارزشش را به درستی ندانسته و نشناخته‌ایم.
همین الان شهرداری تهران برای لایروبی قنات، مشکل دارد، چه برسد به حفر قنات. ضمن این‌که قنات‌ها معمولا از سرریزِ سفره‌های زیر زمینی استفاده می‌کنند و هیچ‌گاه باعث خشک شدن آن نمی‌شوند؛ نکته‌ای که ویژگی قنات است و آن را از چاه متمایز می‌کند، این‌ است که قنات‌ها بدون نیاز به پمپ و انرژی، آب را به سطح زمین می‌رسانند که ویژگی دیگر این سازه‌هاست.
قنات شاهی؛ گران و گوارا
از میان چند صد قنات تهران، اگر بخواهیم به یک مورد هم اشاره کنیم، شاید بد نباشد برویم سراغ قنات شاهی؛ سرور قنات‌های تهران.
قناتِ آبِ شاه، دارای بهترین و گران‌ترین آب‌ها در تهران قدیم بوده است. آب گوارای آن بسیار معروف و مشهور بود تا آن‌جا که آب شاهی یا آب قنات شاه ضرب‌المثل شده بود. آب این قنات روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه وقف باغ مجموعه‌
کاخ گلستان بود.
سرچشمه‌ اصلی آن در محوطه‌ پارک ارم فعلی قرار داشت و مسیری که می‌پیمود بسیار جالب بود، چون پس از عبور از شهرک اکباتان‌، شهرک آپادانا، کوی بیمه‌، شهرک شهید فکوری‌، ترمینال غرب‌، محوطه‌ شمالی میدان آزادی‌، خیابان آزادی و سه‌راهی استاد معین‌، خیابان‌های جیحون‌، کارون‌، قصرالدشت‌، خوش‌، رودکی‌، اسکندری‌، دانشگاه جنگ‌، میدان پاستور، خیابان فلسطین‌، کاخ مرمر، خیابان ولی‌عصر، خیابان جامی و چهارراه عزیزخان، وارد خیابان سرهنگ سخایی می‌شود.
بعد مسیرش را به طرف باغ ملی ادامه می‌دهد و سرانجام در محوطه‌ قورخانه‌ تهران، آب‌نما می‌شده است‌. تاریخ وقف این قنات ربیع‌الاول سال ١٢٧٣ ه‌.ق است و واقف آن نیز ناصرالدین‌شاه قاجار بوده است‌.
آب‌انبار سید اسماعیل
این بنا در محدوده بازار تهران و محله سید‌اسماعیل واقع شده و بنای کنونی آن از آثار دوره قاجاریه است. این بنا توسط بیگلربیگی وقت تهران حاج عیسی، وزیر  یا به روایتی میرزاموسی در سال ۱۲۶۲ ه. ق
ساخته شد.
آب‌انبار سیداسماعیل و بناهای وابسته به آن هنگام آبادانی بیش از هزار متر مربع مساحت داشت که امروزه به‌جز محوطه مخزن آن بقیه بنا از جمله راه‌پله و پاشیر از بین رفته است. مخزن بسیار بزرگ آب‌انبار از نمونه‌های جالب توجه آب‌انبار‌سازی و در نوع خود منحصر به‌فرد است. مخزن آب‌انبار سید‌اسماعیل در دوره اخیر به قهوه‌خانه و رستوران تبدیل شده است .
آب‌انبار علی‌آباد
این آب‌انبار در روستای علی‌آباد باغ خواص از توابع شهرستان ورامین، در شرق یخچال علی‌آباد قرار دارد. ورودی این آب‌انبار که با مصالح آجر و گل رس شکل گرفته، در سمت شرق قرار دارد و دارای طاق هلالی است. ارتفاع سقف تا کف حدود ۷۰/۴ متر است و پس از آن به اتاقی به ابعاد ۶×۴ متر منتهی می‌شود. یک ردیف پله از این اتاق تا کف آب‌انبار ادامه می‌یابد. آب‌انبار علی‌آباد تا اواخر دوره قاجاریه مورد استفاده بود.
آب‌انبار حصار گلی
در شرق جاده پیشوا به مبارکیه در دو کیلومتری شرق جاده اصلی، روستایی به نام حصارگلی قرار دارد. آب‌انبار حصارگلی در داخل روستایی واقع است و ۲۷ کیلومتر با ورامین فاصله دارد. این اثر تاریخی که تا اواخر دوره قاجاریه مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت،   از آجر و ملات گچ شکل گرفته و راه دسترسی به مخزن آب از یک ردیف پلکان آجری امکان‌پذیر است.
آب‌انبار معیر و آب‌انبار سنگلج از دیگر آب‌انبارهای مشهور تهران است که آثاری از آنها باقی مانده است. از دیگر آب‌انبارها می‌توان به آب‌انبار آقا بهرام، آب‌انبار سید‌عبدا… دزفولی، آب‌انبار امامزاده یحیی، آب‌انبار بازارچه نو، آب‌انبار صاحب دیوان، آب‌انبار حاج علی، آب‌انبار رضاقلی‌خان، آب‌انبار حاج‌محمد کریم و… اشاره کرد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

2 + 5 =

justo Aliquam pulvinar tristique odio at ante.
Open chat
1
سلام ! هر سوالی که داری همین حالا بپرس !
تیم پشتیبانی ما 24 ساعته در خدمت شماست .
Powered by