آموزش نقشه کشی در معماری

بخش اول: آشنایی با نقشه های مختلف ساختمانی -تاریخچه مختصر و سیر تحول تهیه نقشه:

از زمانی که انسان اولیه شروع به ساختن سرپناه خود نمود معماری نیز آغاز شد. به دنبال بروز این پدیده طراحی ساختمان نیز مطرح گردید، در نتیجه نیاز به تهیه ی نقشه، تعبیر و تفسیر و خواندن نقشه احساس گردید.در حدود ۴۵۰۰ سال قبل، نقشه ای بر روی خشت خام بدست آمده است، که نشان گر اولین فعالیت ها در زمینه ی تهیه ی نقشه بوده است. از جمله ساختمان های اولیه که از روی نقشه های معماری ساخته شده اند اهرامی که اقوام آزتک قدیمی ساخته اند می توان نام برد. پیشرفت در زمینه ی تهیه ی نقشه تا قرن ۱۶ میلادی سرعت چندانی نداشته است و از آن قرن به بعد نقشه ها سال به سال دقیق تر و علمی تر شده است. در زمان ناپلئون (در سال ۱۷۹۸) یک مهندس فرانسوی به نام گاسپارد مونژ Gaspard Mounge (بنیان گذار نقشه کشی مدرن) کتابی به نام هندسه ی ترسیمی را منتشر کرد،

این کتاب اساس و پایه ی نقشه کشی فنی قرار گرفت.برای اولین بار در سال ۱۸۲۵ به کمک عکس نقشه تهیه شد. و کار تهیه ی نقشه در عصر ما بر مبنای علوم ریاضی استوار شده و در حال چنان پیشرفتی است که دانشمندان تا کنون به کمک دستگاه های دقیق عکسبرداری، از کره ی ماه و دیگر کرات منظومه ی شمسی نقشه تهیه کردند. فن نقشه کشی یکی از قدیمی ترین هنرهای بشری ست که در این باره می توان شواهدی را از آثار مدوّن و ثبت شده ی دوران باستان بازیافت. نقشه کشی را باید به صورت یک فن و… همگام با نیاز جامعه دانست و سعی در آموزش صحیح و منطبق با اصول فنی آن داشت تا بتواند به نحو مؤثر و کارسازی در خدمت جامعه قرار گیرد. از اهمیت و حساسیت این هنر همین بس که هدف از طراحی و نقشه کشی صرفه جویی در هزینه ها و مصالح ساختمانی و نیز مقاوم سازی ساختمان ها در برابر عوامل طبیعی می باشد.

نقشه های ساختمانی

نقشه زبان افراد فنی بوده و بایستی یک فرد فنی این زبان را با تمام رموز آن بشناسد. به بیان دیگر از عهده ی ترسیم نقشه به طور درست و اصولی برآمده و توانایی درک و خواندن آن را نیز داشته باشد.نقشه کشی ساختمان کار فنی و نیز هنری است.

۱)بخش فنی آن مربوط به رعایت نکات ترسیمی است، این بخش را می توان در کلاس درس فراگرفت.
۲)بخش هنری آن مربوط به زیبائی و تمیزی ترسیمات می باشد، این بخش با کوشش و تمرین مداوم بدست می آید.

تقسیم بندی نقشه های ساختمانی

۱) نقشه های معماری (نقشه های فاز ۱)

این نقشه ها شامل طراحی ابنیه (جزئیات) به قرار زیر می باشد:
الف) نقشه های مسکونی ب)تجاری ج)بهداشتی د)فرهنگی ه)آموزشی و)ورزشی و…
توجه: نقشه های ساختمان های فوق الذکر بر اساس نتایج بدست آمده از مطالعات اولیه که به تصویب رسیده باشد، طرح و تهیه می شود.

نقشه های معماری یک پروژه

الف) پلان Plan : برش فرضی افقی از ارتفاعاتی که مشخصات هر چه بیشتر ساختمان (در، پنجره، ضخامت دیوارها و…) از آن ارتفاع دیده و ترسیم شود. مقیاس پلان ها ۵۰/۱ یا ۱/۱۰۰در نظر گرفته می شود. ۳/۲ از کف و ۱/۳ از سقفتوجه: پلان تیپ Typical Plan در یک ساختمان چند طبقه، طبقاتی که پلان های پشابه دارند، فقط یک نقشه (پلان) با عنوان پلان تیپ تهیه می گردد.ب)برش های عمودی یا قائم (مقاطع): Section
این نوع برش در دو حالت طولی و یا عرضی تهیه می شود.

توجه: برش ها به صورت فرضی بوده و جهت مشخص کردن قسمت های حساس داخلی ساختمان تهیه می شود. (قسمت های حساس ساختمان بع ترتیب راه پله، رامپ، سرویس حمام، دستشوئی و آشپزخانه می باشد.)
ج) نما ها Elevation

از یک ساختمان حداکثر، چهار نما تحت عناوین شمالی، جنوبی، شرقی و غربی تهیه می شود.
د) دتایل ها Details

نقشه بزرگ نمایی جزئیات قسمت های حساس یک ساختمان را دتایل می نامند.
ه) پلان مبلمان Decoration Plan

پلان مبلمان یا پلان دکوراسیون جهت مشخص کردن لوازم مورد استفاده در فضا های داخلی ساختمان استفاده می شود، که در این پلان اندازه و محل قرارگرفتن لوازم مشخص می گردد.

۲) نقشه های محاسباتی (نقشه های فاز ۲)

این نوع نقشه ها را که تحت عنوان نقشه های سازه معروف است، شامل نقشه های به قرار زیر می باشد:
الف) نقشه های اسکلت ساختمان ب) پی و ستون ها ج) دیوار ها باربر و برش د) نقشه های تیرریزی سقف

۳) نقشه های شهرسازی

طراحی این نقشه ها بر اساس مطالعه و نیازمندی های شهری صورت می گیرد. این نقشه ها شامل موارد به قرار زیر است:
الف) شبکه های رفت وآمد و پیاده و سواره
ب) نحوه ی کاربری اراضی ج) نحوه ی توزیع شبکه ی آب
د) سیستم دفع آب های سطحی ه) نحوه ی توزیع شبکه برق، گاز، تلفن و فاضلاب

۴) نقشه های تأسیساتی ساختمان

A) تأسیسات مکانیکی:

این نوع نقشه ها شامل کلیه نقشه های مربوط به هدایت آب، فاضلاب، کانال های تهویه و … می باشد. که به قرار زیر تقسیم بندی می شود:
لوله کشی آب سرد و گرم بهداشتی
لوله کشی سیستم شوفاژ و تهویه مطبوع
شبکه آب باران و فاضلاب
کانال های تهویه یا کولر
لوله کشی موتور خانه و …

B) تأسیسات الکتریکی:

نقشه های تأسیسات الکتریکی شامل موارد زیر می باشد:
مسیر و مشخصات کلیه سیم کشی ها از جمله برق ، تلفن و آنتن و ………

رسم سه تصویر از جسم

برای رسم سه تصویر از یک جسم ، آن را داخل یک کنج سه قائمه ، طوری در نظر می گیریم که ابعاد اصلی آن یعنی طول، عرض و ارتفاع، هر یک موازی با یکی از صفحات آن کنج باشد. سپس جسم را بر روی سه صفحه کنج تصویر می کنیم. در شکل ، کنج سه قائمه ، OXYZ و جسمی در داخل آن در نظر گرفته شده است. صفحه XOZ را صفحه تصویر قائم، صفحه XOY را صفحه تصویر افقی و صفحه YOZ را صفحه تصویر جانبی یا نیمرخ می نامند. تصویر جسم را بر روی صفحات تصویر قائم، افقی و جانبی در نظر می گیرند. تصویر جسم در صفحه قائم را تصویر از جلو و یا تصویر قائم، تصویر جسم درصفحه افقی را تصویر از بالا و یا تصویر افقی، و تصویر در صفحه جانبی را تصویر از چپ و یا نیمرخ می نامند.

پس از رسم تصاویر جسم بر روی صفحات کنج، صفحه قائم را ثابت در نظر گرفته و هر یک از صفحات افقی و جانبی را به اندازه ۹۰ دوران می دهیم تا در امتداد صفحه قائم قرار گیرند. در شکل صفحات کنج پس از باز شدن (دوران دادن) همراه با تصاویر جلو، بالا و چپ جسم رسم شده است. برای رسم سه تصویر از یک جسم، آن را داخل یک کنج سه قائمه فرض کرده و سه تصویر آن را رسم می کنند.

نکته ۱ :
هر قسمتی از جسم که برای ناظر در موقع تصویر کردن جسم، نامرئی باشد، یا به عبارتی دیگر، ناظری که در موقعیت جلو، بالا و یا چپ جسم قرار می گیرد تا تصویر مربوطه را رسم کند، اگر قسمتی از جسم در دید او قرار نگیرد، در این صورت ، در تصویر، آن قسمت خط چین رسم می شود.

رسم سه تصویر از اجسام استوانه ای شکل :

اگر محور استوانه ای بر یکی از صفحات تصویر عمود باشد، تصویر آن در صفحه تصویری که محور استوانه بر آن عمود است، دایره، و دو تصویر دیگر آن مستطیلهای مساوی با هم هستند. در شکل استوانه ای در کنج سه قائمه OXYZ همراه با سه تصویر آن بر صفحات کنج رسم شده است.
سه تصویر جلو ، بالا و چپ آن استوانه رسم شده است. در این سه تصویر، چون محور استوانه بر صفحه تصویر افقی، عمود است . بنابراین ، تصویر از بالای استوانه ، دایره است و تصویر از جلو و تصویر از چپ آن، مستطیلهای مساوی با هم هستند. :

فصل نهم : برش

با توجه به اینکه قسمتهای داخلی اجسام و ساختمانها در نقشه ها به صورت خط چین رسم می شوند، چون خط چینها کاملاً مفهوم نیستند، لذا برای اینکه تصویر مفهوم تر باشد، بتوانیم داخل اجسام و ساختمانها را مورد مشاهده قرار دهیم، آن جسم و یا ساختمان را با یک یا چند صفحه فرضی برش می دهیم. سپس قسمتی را مورد مشاهده قرار دهیم، آن جسم و یا ساختمان را با یک یا چند صفحه فرضی برش می دهیم . سپس قسمتی را که مانع دید است، کنار می گذاریم و بقیه ج سم یا ساختمان را با عنوان تصویر برش خورده ، رسم می کنیم.

بعد از رسم تصویر برش خورده، برای رسم دیگر تصاویر، مجدداً جسم را کامل در نظر می گیریم . آنگاه اگر لازم باشد، با یک صفحه فرضی دیگر جسم را برش می دهیم. در غیر این صورت با توجه به اینکه جسم کامل در نظر گرفته شده است، تصویر عادی از آن رسم می کنیم. در تصویر برش خورده، قسمتهایی از جسم یا ساختمان را که با صفحه فرضی برش در تماس هستند، با هاشور رسم می کنیم.

هاشور با خط نازک و زاویه ۴۵ درجه رسم می شود. فاصله دو خط نازک هاشور بر حسب بزرگی و کوچکی قسمتی که در آن هاشور رسم می شود، یک تا پنج میلی متر در نظر گرفته می شود.

برش ساده :

اگر جسم یا ساختمان با یک صفحه فرضی بریده شود و آن صفحه با یکی از صفحات تصویر موازی باشد، آن برش را برش ساده می نامند. برشی که در نظر گرفته شده است، یک برش ساده است. زیرا جسم با یک صفحه P برش زده شده است و صفحه برش یعنی صفحه p به موازات یکی از صفحات تصویر، یعنی به موازات صفحه تصویر قائم است.

برش ساده متقارن :

برش ساده متقارن به برش ساده ای می گویند که ، صفحه برش جسم را به دو نیم مساوی تقسیم کند.

برش ساده نامتقارن :

برش ساده متقارن ، برش ساده ای است که جسم توسط صفحه فرضی برش به دو نیم نامساوی تقسیم شود. در برش ساده نامتقارن، تصویر صفحه برش، با خط نقطه دو سر ضخیم که به آن مسیر برش می گویند ، رسم می شود. ضمناً جهت دید را با پیکان مشخص می کنند. در شکل تصویر مجسم جسمی همراه با دو صفحه برش A,B رسم شده است.

برش شکسته ساده :

اگر جسم یا ساختمان با دو یا چند صفحه موازی با یک صفحه تصویر برش داده شود. آن برش را برش شکسته ساده می نامند. در شکل قسمتهای خالی جسم در وضعیتی است که نمی توان آن را با یک صفحه برش داد. جسم مزبور با دو صفحه P1, P2 برش داده شده است.
صفحه M، صفحه شکستگی است.
قسمتی از جسم که مانع دید است، کنار گذاشته شده است، و از ما بقی جسم با فرض اینکه صفحات شکستگی وجود ندارد و دو یا چند صفحه برش در یک راستا قرار دارند، برش شکسته تصویر از جلو رسم می شود.

پرسپکتیو :

عبارت است از نشان دادن تصویر یک جسم بر روی یک صفحه به نام صفحه تصویر. پرسپکتیو تنها تصویری است که چشم انسان آن را به عنوان واقعیت قبول می کند در واقع پرسپکتیو فضای سه بعدی را روی سطح دو بعدی ایجاد کرده و عمق اجسام را نشان می دهد.

تصاویر موازی یا پارالاین (آگزنومتریک):

در این نوع تصاویر خطوط جسم به گریز نمی روند بلکه با هم موازیند. این نوع تصاویر ترسیمشان آسان بوده و برای نشان دادن جزئیات در سطوح افقی برای کارهای گرافیکی بسیار مناسبند.تصاویر آگزنومتریک یا پارالاین را می توان به شرح زیر نام برد :
۱) تصاویر ایزومتریک
۲) تصاویر دی متریک
۳) تصاویر تری متریک
۴) تصاویر ابلیک

تصاویر ایزومتریک :

در این نوع تصاویر محورهای OX , OY هر کدام با خط افق زاویه ۳۰ درجه می سازند و ابعاد و اندازه ها به نسبت (۱ / ۱) رسم می شود. نکته ۱ :

در تصاویر ایزومتریک ابعاد و اندازه ها در حدود ۱۸ درصد بزرگتر از اندازه واقعی به نظر می رسند.

تصاویر دیمتریک :

در این نوع تصاویر یک محور به اندازه ۷ درجه و یک محور به اندازه ۴۲ درجه با خط افق زاویه می سازد. در این حالت ابعاد و اندازه ها بر روی محور OZ و محوری که زاویه ۷ درجه می سازد به نسبت (۱ / ۱) و بر روی محوری که زاویه ۴۲ درجه می سازد به نسبت (۳ / ۲) یا (۴ / ۳) طول واقعی ترسیم می شود.

تصاویر مجسم موازی مایل یا ابلیک

تصاویر ابلیک با توجه به تغییر طول یالهای جانبی آن به سه نوع تقسیم می شوند که عبارتند از :
۱) تصاویر کاوالیر
۲) تصاویر جنرال
۳) تصاویر کابینت
تصاویر کاوالیر:

در این تصاویر فقط یک محور با زاویه ۴۵ درجه رسم می شود در این پرسپکتیو تمامی طولها به نسبت (۱ / ۱) ترسیم می گردد.

تصاویر جنرال :

این تصاویر مانند پرسپکتیو کاوالیر رسم می گردد با این تفاوت که طولها بر روی محوری که با زوایه ۴۵ درجه رسم شده است به نسبت (۳ / ۲) تا (۴ / ۳) ترسیم می شوند.
نکته ۱:تصاویر ابلیک را می توان به شکل دیگری نیز تقسیم بندی کرد.

نما ابلیک :

در این نوع تصاویر با استفاده از نمای جسم پرسپکتیو ترمیم می شود.

پلان ابلیک :

در این نوع تصاویر با استفاده از پلان جسم پرسپکتیو ترسیم می شود.
نکته ۲ :پلان ابلیک بیشتر با زوایای ۳۰ و ۶۰ درجه یا با زوایای ۴۵ و ۴۵ درجه ترسیم می شوند.

نقشه کشی : آشنایی با تاریخ و تحول نقشه کشی – تعریف نقشه کشی :

در رشته های فنی برای انتقال ایده ها از نوعی تصاویر ساده شده خاص به نام نقشه استفاده می کنند که نوعی زبان ترسیمی است. نقشه کشی ترکیبی از ترسیمات تک تصویری سه بعدی و ترسیمات چند تصویری دو بعدی است. اهداف نقشه کشی :

۱ – سرعت و سهولت انتقال ایده
۲ – دقت در انتقال ایده
۳- فراگیر بودن انتقال انواع نقشه :
۱ – نقشه های صنعتی
۲ – نقشه های ساختمانی
نقشه های صنعتی مثل نقشه های تراش فلزات – ذوب فلزات – مدلسازی – درودگری – مکانیک – ماشین افزار – مکانیک عمومی – مکانیک اتومبیل – صنایع ماشین آلات – دریایی – برق – الکترونیک ….

نقشه های ساختمانی مثل نقشه های معماری – سازه – سیویل – شهرسازی – تأسیسات مکانیکی – تأسیسات برقی و الکترونیکی. – نقشه های معماری :

این نقشه ها عموماً برای طراحی ابنیه ، اعم از منازل مسکونی، آپارتمانها، ساختمانهای اداری، تجاری، بهداشتی ، درمانی ، مراکز آموزشی ، علمی و تحقیقاتی ، مراکز فرهنگی ، تفریحی ، ورزشی ، پایانه های مسافری زمینی و هوایی و … بکار می روند.
نقشه های سازه :

پس از تهیه و تصویب نقشه های معماری، محاسبات اسکلت ساختمان (سازه) توسط مهندسین سازه انجام می گیرد. نقشه های پی سازیف ستونها، دیوارهای باربر بتنی ، دیوارهای برشی ، تیر ریزی سقفها و … جزء نقشه های سازه هستند.

نقشه های سیویل :

کاربرد این نقشه ها در راه سازی ، پل سازی ، سد سازی، ساخت تونل، اسکله و باند فرودگاههاست .
نقشه های شهرسازی : این نقشه ها معمولاً نحوه شکل گیری شهر، شبکه رفت و آمد پیاده و سواره ، نحوه کاربری اراضی ، نحوه دفع آبهای سطحی ، نحوه توزیع یا شبکه آب، برق، فاضلاب ، گاز و تلفن مرحله بندی اجرای قسمتهای مختلف طرح شهرسازی را نشان می دهند.
نقشه های تأسیسات مکانیکی : این نقشه ها برای نشان دادن موارد زیر کاربرد دارند:

الف – لوله کشی آب سرد و گرم بهداشتی و مشخصات لوله ها و نحوه اتصالات آن
ب – لوله کشی شوفاژ یا تهویه مطبوع
ج – شبکه فاضلاب و آب باران، مشخصات فنی لوله ها و نحوه اتصالات آن
د – مسیر و مشخصات کانالهای تهویه یا کولر
ه‍ – شبکه لوله کشی موتور خانه و نحوه اتصال شبکه به دیگهای آب گرم شوفاژ و بهداشتی

نقشه های تأسیسات برقی و الکتریکی : این نقشه ها برای نشان دادن موارد زیر بکار می روند:

الف – مسیر و مشخصات سیم کشی برق، تلفن ، در بازکنهای برقی ، آنتن ها‌، سیستم اعلام خطر آتش سوزی، اعلام خطر گاز، اعلام خطر در موارد سرقت (دزدگیرها)، محل نصب لامپها و وسایل الکتریکی

ب – سیم کشی موتور خانه ، تعیین مشخصات تابلوهای برق و محل نصب آن.

بخش های مختلف نقشه معماری:

  پلان :

اگر یک ساختمان را با صفحه افقی فرضی برش داده و از بالا به قسمت زیرین که بریده شده است نگاه کنیم آنچه دیده می شود پلان نام دارد. این برش فرضی باید از ارتفاعی که بیشترین مشخصات ساختمان را مشخص می کند زده شود. نکته ۱ :
در نقشه های اجرایی پلانها را معمولاً با مقیاس ( ۱۰۰/۱ و۵۰ / ۱) تهیه می کنند.

 نما :

نمای ساختمان نشان دهنده ی شکل ظاهری و خارجی یک ساختمان است. برای ترسیم نمای یک ساختمان باید چنین فرض نمود که در مقابل نمای آن ساختمان ایستاده ایم و شعاع دیدها برسطح نما عمود است.برای نشان دادن عمق در نما، علاوه بر استفاده از وزن خطوط (خط ضخیمتر به چشم نزدیکتر و خط نازکتر در فاصله دورتر قرار دارد). می توان از ایجاد و تغییر در رنگ نیز استفاده نمود. علاوه بر وزن خطوط، افزون سایه ها در نما به تجسم عمقها و برجستگی ها کمک زیادی می کند. همچنین ترسیم عناصر محیط اطراف در نمای روبرو میزان حساسیت طراح را نسبت به محیط اطراف منعکس می کند و برای آنهایی که به زبان گرافیکی و درک پلانهای ارتوگرافیک (سدنما) آشنا نیستند تصاویر جالبتر و خواناتری بوجود می آورد.

نکته ۱ :
ترسیم نمای یک ساختمان معمولاً با مقیاس (۱۰۰ / ۱) یا (۵۰ / ۱) انجام می شود.

نکته ۲ :
در نمای اجرای باید شماره تیپ بندی درها و پنجره ها – همچنین اندازه ارتفاع آنها و ارتفاع سقف و سایر ارتفاع های لازم مشخص گردد و در صورت لزوم توضیحاتی برای جنس و نما و نحوه اجرای آن آورده شود در صورتی که در نمای معماری ( فاز ۱) فقط بر جنبه های هنری و زیبایی آن تأکید می شود

  برش قائم :

برش قائم ساختمان در حقیقت یک برش فرضی عمودی است. در اینجا نیز سعی می شود محل برش و جهت دید برش طوری انتخاب شود که مشخصات بیشتری از ساختمان دیده و ترسیم گردد. معمولاً محل یکی از برشها را چنان انتخاب می کنند که پله ها حتماً در آن مشخص شود و اگر لازم باشد چندین برش از قسمتهای مختلف پلان زده می شود تا فضاهای داخلی ساختمان و روابط آنها و تناسبات ارتفاع ها در ساختمان بهتر نمایش داده شود.

نکته ۱:
در اندازه گیری برش فقط اندازه های ارتفاعی ساختمان را اندازه گذاری می کنند که مهمترین اندازه ها در برش، اندازه ارتفاع طبفات – قطر سقف – اندازه ارتفاع درها و پنجره ها – دست انداز پشت بام – عمق فنداسیون و ارتفاع پله می باشد.

نکته ۲ :
محل برش و جهت دید آن در پلان باید با خط و نقطه ضخیم مشخص گردد.

نکته ۳ :
محل برش در پلان باید به گونه ای انتخاب شود که :
الف) جزئیات اجرایی بهتر نشان داده شود.
ب) بررسی قسمتهای توپرو تو خالی ساختمان امکان پذیر باشد.

  تعریف فضا :

می توان گفت فضا، مقدار جایی است که برای مقصود معینی در نظر گرفته می شود. این مقدار جا (فضا) ممکن است محسوس و ملموس و مادی یا غیر ملموس و ذهنی باشد. در معماری ، «فضا» معمولاً عبارت است از مقدار جایی که برای مقصودی معین و یا عملکردی خاص در نظر گرفته و یا اشغال می شود.انسان با ورود به فضایی که ارتفاع آن تا زیر سقف بسیار بلندتر از معمول است، احساس کوچکی و خضوع در مقابل عظمت فضا می کند. لذا از همین تأثیر در طراحی معابد، مساجد و … استفاده مطلوب شده است و یا برعکس آن با ورود به فضایی با سطح وسیع که ارتفاع آن تا زیر سقف کوتاهتر از معمول است، احساس خفگی و ناراحتی به وارد شونده دست می دهد، اما هیچ گونه قانون دقیقی که تعیین کننده مطلوب ترین ابعاد و نسبت های فضا باشد، وجود ندارد. بلکه یک معمار با تجربه و هوشمند با تکیه بر آگاهی و شناختی که از فرهنگ، روحیات و شرایط جامعه خویش دارد، می تواند ابعاد مناسب و یا بهترین را انتخاب کند.

چگونگی درک فضا:

الف : با در نظرگرفتن فواصل تا نقاط ثابت
ب : به وسیله نور و سایر عوامل
ج : ترتیب خطوط پرسپکتیو با و جود این در هر کدام از این مشاهدات ممکن است اشتباهاتی رخ بدهد، زیرا درک ما از فضا به سادگی به وسیله نور تغییر می یابد. سیستمهای خطی قابل تغییرند و نقاط ثابت همیشه در محل هایی که تصور می شود ، قرار نگرفته اند.

نکته ۱ :مرز فضای اختصاصی، به پوست بدنمان ختم نمی شود. این مرز عبارت از محدوده فضایی که در آن احساس راحتی و امنیت به دست می آید.

نکته ۲ :انسان برای تشخیص مناسب فضا، به یک علامت مشخص یا مکان قابل درک، نیازمند است.

مثلاً با وجود آنکه در اتاق های مدور یا مربع هیچگونه جهت یابی نیست، بااین حال تمایل ایستادن از مرکز را خود بروز می دهیم. اتاق مستطیل، دارای دو جهت است. راه ورود و یا خروج یا جهات حرکتی اصلی بدین ترتیب به وجود آمده و بهتر است در راستای یکی از این دو جهت باشد. فضا به وسیله دو محور جهت دار توصیف می شود. افزایش این محورها سبب پیچیدگی می گردد که باید از آن احتراز گردد، اتاق شش برهمانند اتاق مدور فاقد هر گونه جهت است. این ، بدان معنا نیست که هیچ وقت نباید اتاق شش بر یا دایره ای شکل طرح داده شود، بلکه باید با توجه به تأثیر و هویت هر یک از اشکال هندسی، نوع و فرم مناسب با عملکرد و هدف انتخاب شود.
ابعاد و مقیاس انسانی فضا : فضا قابل تفکیک از زندگی انسان نیست چرا که او برای دیدن اشیاء، شنیدن صدا یا احساس جریان هوا و حتی به یاد آوردن و مرور خاطرات گذشته محتاج به فضا است. فضا، همه دنیای خصوصی او را تشکیل می دهد، بدین ترتیب باید دارای مقیاسی انسانی باشد.

مقیاس به مقیاس بین اندازه ها، حجم، سطح و ابعاد مرتبط با اندازه های پذیرفته و شناخته شده معمولی مربوط می شود. چون اندازه ها با احتیاجات و فعالیت های انسانی رابطه مستقیم دارد. بنابراین ، استانداردها معمولاً آنهایی هستند که از مقیاس انسانی (ارگونومیک) مشتق می شوند. لذا یک طرح وقتی دارای مقیاس انسانی می شود که متناسب و هماهنگ با توانایی ارگانیک انسانی و به عبارت دیگر متناسب با اندازه های انسانی باشد.

مثلاً ابعاد بازشو یک در اتاق معمولی به گونه ای باشد که امکان عبور یک شخص بالغ و اشیای خانگی از آن را بدهد. این اندازه ممکن است ۲۱۰×۹۰ سانتی متر طرح شود، در این صورت اندازه ای است متناسب انسان و عملکرد مورد نظر و بدین جهت دارای مقیاسی انسانی است ولی اگر ابعاد آن به ۱۴۰×۶۰ سانتی متر تبدیل شود با وجود اینکه تناسبات همان اندازه قبلی است ولی برای مقاصد طرح خیلی کوچک است و بدین سبب مقیاس آن غیرانسانی و کوچک می شود.ابعاد بزرگ و ارتفاعات بیش از حد ، احساس نامطلوب و غیر آشنایی را سبب می شوند و ابعاد کوچکتر از حد نیز احساس ناراحتی و گریز را پدید می آورند.

نکات مهم فضا : 
۱ – فضای مطلوب باید با هویت بوده و با علامتهای فراموشی نشدنی مشخص شود.
۲ – دارای حد و مرز مشخص و قابل درک باشد
۳ – با تجربیات جدید و متنوع بیننده را متعجب و کنجکاو کنند
۴ – فضا مانند یک سخنرانی در صورتی جالب خواهد بود که غنی و متنوع باشد.
۵ – اندازه و مقیاس آن غیر از موارد نادر و ویژه، انسانی و قابل درک باشد.
۶ – پاسخگوی عملکرد و هدف مورد نظر باشد.

نکته ۱ :

هنگام تغییر محل مناسب هر فضا و ارتباط مطلوب آن با دیگر فضاها، دو نکته ، مدنظر قرار می گیرد :
الف – محل مناسب فضاهای اصلی با توجه به نیاز آنها به نور طبیعی ، چشم انداز، تهویه و …
ب – ارتباط مناسب آن با فضاهای دیگر با امکان دسترسی مناسب و عدم تداخل عملکردها.

نکته ۲ :

هنگام طراحی، ابتدا ارتباط مناسب بین عملکردهای عمده و پس از آن ارتباط عملکردهای فرعی در نظر گرفته می شوند. معمولاً این عمل با یک دیاگرام که شکل بسیار ساده ای از فضاها و نحوه ارتباط آنها با یکدیگر است ، انجام می شود این دیاگرام را «مسیر دسترسی» یا «فلوچارت» یا دیاگرام عملکردی فضاها می نامند.

توصیه های ضروری :

۱ – مسیر حرکتهای اصلی را کوتاه کنید.
۲ – از تداخل عملکرد فضاها جلوگیری کنید.
۳ – سعی کنید عملکرد هر فضا تا حد امکان تأمین کننده ۲ عملکرد مربوط یا نزدیک به هم باشند.
در زیر بعضی از عملکردهای مرتبط (نزدیک به هم ) برای راهنمایی آورده شده است:
۱ – پذیرایی و غذاخوری
۲ – نشیمن، زندگی و تماشای تلویزیون
۳ – پذیرایی ، نشیمن و مطالعه (کار)
۴ – آشپزخانه و رختشوی خانه
۵ – حمام و رختشوی خانه (ماشین لباسشویی)
۶ – گاراژ و رخشتوی خانه
۷ – گاراژ و کارگاه
۸ – اتاق خواب والدین ، رختکن ، حمام
۹ – اتاق خواب بزرگ، مطالعه و تحریر
۱۰ – اتاق خواب، بخش خیاطی و اطو

انواع مبلمان و تجهیزات: مبلمان هر ساختمان به دو گروه عمده تقسیم می شود:
الف – مبلمان قابل حمل
ب – مبلمان یا تجهیزات مبلمان قابل حمل :
وسایلی هستند که قابلیت حمل و جابجایی در آنها وجود دارد و عموم مردم این گونه وسایل را به نام مبلمان می شناسند. مثل : مبل، میز، صندلی ، تختخواب. مبلمان ثابت (تجهیزات):
معمولاً وسایلی هستند که در یک قسمت از فضا نصب می گردند و معمولاً امکان تغییر محل آنان نیست و یا بسیار مشکل است. این نوع وسایل را غالباً تجهیزات ساختمانی (بهداشتی) می نامند.
کابینت یا قفسه های آشپزخانه ، لگن دستشویی، وان حمام ، زیر دوشی ، توالت فرنگی، بیده، لگن ، توالت ایرانی از جمله این تجهیزات به شمار می روند.
پذیرایی ، نشیمن و غذاخوری ، مبلمان و ابعاد آن :
با توجه به اینکه این فضا، محل تجمع، تماشای تلویزیون ، سرگرمی و ارتباط با دیگران است ، حتی الامکان می باید در محلی قرار بگیرد که از هر نظر مناسب عملکرد آن باشد.

نکته ۱ :

د رخانه های با وسعت کافی، فضای نشیمن، از فضای پذیرایی میهمان مجزا ولی در مجاورت آن قرار می گیرد تا دسترسی آنها با یکدیگر به سهولت انجام پذیرد.

مبلمان، فضای غذاخوری، ابعاد و اندازه ها :

در تصاویر a تا e ابعاد مورد نیاز فضای غذاخوری و فواصل لازم جهت رفت و آمد، برای گونه های متفاوت میز غذاخوری و مبلمان، نشان داده شده است. آشپزخانه ، مبلمان و ابعاد :

امروزه قسمت قابل ملاحظه ای از اوقات افراد خانواده نیز به صورت صرف غذا، صبحانه و بعضاً گفتگو و تماشای تلویزیون، در فضای آشپزخانه های مدرن امروزی می گذرد. اعمال عمده در آشپزخانه : به طور عمده در آشپزخانه چهار عمل انجام می پذیرد:
۱ – نگهداری و سردکردن مواد غذایی
۲ – آماده سازی مواد غذایی برای پخت
۳ – پخت غذا
۴ – شستشوی مواد و ظروف نکته ۱ :
اگر سه قسمت اصلی آشپزخانه :
۱. یخچال
۲. ظرفشویی
۳. اجاق گاز که به ترتیب محل نگهداری و سردکردن مواد غذایی، آماده سازی و شستشو و پخت غذا می باشد، به یکدیگر وصل شود، مثلثی به وجود می آید که عمده کار آشپزخانه در آن انجام می گیرد. این مثلث، به مثلث کار مشهور است و اگر مجموع سه ضلع آن از ۶/۶ متر بیشتر باشد طرح آشپزخانه مناسب نیست.

فضای خواب :

با توجه به این حقیقت که حدود یک سوم از عمر آدمی در خواب می گذرد و باعث رفع خستگی و نشاط روان برای فعالیت بعد از خواب می باشد لذا طرح فضای خواب، از اهمیت زیادی برخوردار است.بنابراین مراعات چند نکته در آن ضروری است:

به جهت وسعت کم زیربنا در ساختمانهای جدید ، پیشنهاد می شود ، فضای خواب به گونه ای طرح گردد تا در عین تأمین آرامش لازم فضای خواب، عملکردهای دیگری نظیر مطالعه ، خیاطی یا کارهای دستی در آن امکان پذیر باشد. ابعاد فضای خواب :

بزرگی و کوچکی این فضا به عملکردها و وسایل متفاوت مورد استفاده در آن بستگی دارد لذا باید هنگام طراحی با توجه به نوع وسایل مورد نیاز، قفسه های لازم، گردش کار مطلوب و فضای تلف شده کمتر، طرح بهینه انتخاب شود. تختخواب و قفسه اتاق خواب :

استفاده از تشک خواب به جای تختخواب در بعضی از منازل بدین جهت بوده است که پس از جمع کردن تشک خواب از فضای خواب به عنوان نشیمن استفاده گردد.امروزه تختخوابهایی وجود دارد که مانند مبل برای نشستن قابل استفاده است

روله :

رولوه به معنای برداشت (تهیه نقشه های ) وضع موجود است. در حقیقت کارولوه برعکس کاری است که به طور معمول برای ساخت یک بنا بکار می رود. هنگام ساخت و ایجاد یک بنا، ابتدا نقشه های آن تهیه می گردد و سپس بر اساس نقشه های اجرایی، ساختمان ساخته می شود. حال اگر ساختمان موجود باشد ولی نقشه ای از آن در دست نباشد می توان از روی ساختمان نقشه های آن را تهیه کرد که به این کار رولوه می گویند.

روشهای مختلف رولوه :

– استفاده از ماهواره و عکسهای هوایی
– استفاده از دوربین های نقشه برداری
– استفاده از روش مثلث بندی

نکته ۱ :

حسن روش مثلث بندی در سادگی و کم هزینه بودن آن است و از دقت لازم برای برداشت ساختمانهای معمولی برخوردار است. نکته ۲ :
در روش مثلث بندی از این قضیه هندسی استفاده می شود که :

گر سه ضلع از مثلثی با سه ضلع از مثلث دیگر متناسب باشد آن دو مثلث متشابهند.

مثلث بندی :

برای رولوه کردن این فضا ( شکل فوق)،بدین ترتیب عمل می شود که ابتدا هر دو دیوار مجاور هم به شیوه مثلث بندی برداشت می شود. برداشت طول و عرض فضاها یا طول دیواره های موجود، بسیار ساده است اما ترسیم نقشه یا پیاده کردن دو ضلع مجاور به هم ، موقعی دقیق خواهد بود که زاویه بین دو ضلع را بدانیم. تعیین مقدار زاویه، بدون دوربین نقشه برداری ممکن نیست، اما با روش مثلث بندی می توان هر زاویه ای را عیناً برداشت و تکرار نمود بدون اینکه لازم باشد مقدار دقیق زاویه را بدانیم. برای روشن شدن مطلب، شکل فوق را دوباره بررسی می کنیم، در این شکل نقطه A در روی یک دیوار ، نقطه B در روی دیوار مجاور و نقطه c در محل برخورد دو دیوار، علامت زده شده است.
اگر نقطه A با خطی فرضی به نقطه B متصل شود، مثلث ABC تشکیل می شود که AB,AC,BC سه ضلع آن هستند.

 مراحل برداشت وضع موجود ساختمان :

۱ – ترسیم کروکی تقریبی از وضع موجود
۲ – اندازه گیری و یادداشت ابعاد ساختمان
۳ – ترسیم دقیق نقشه

ابزار و تجهیزات نقشه کشی ساختمان: به طور کلی برای انجام هر کاری به دو چیز نیاز می باشد :
اول ، آشنایی و مهارت در کار. دوم ، آشنایی بکارگیری وسایل مربوط به آن کار یا حرفه . در کار نقشه کشی نیز ضمن آشنا شدن با روش ترسیم، به ابزار و وسایل کار نیاز است.

تخته رسم: صفحه ای است مستطیل شکل، به ابعاد ۷۰×۱۰۰ سانتی متر از انواع چوبهای صنعتی که کناره سمت چپ آن سر تا سر از یک تکه چوب ساخته شده است. در حال حاضر تخته رسمهایی که برای استفاده دانش آموزان ساخته می شود، در ابعاد تقریبی ۷۰×۵۰ سانتی متر و از چوب های صنعتی مانند نئوپان که هردو سطح آن باروکش چوب پوشیده شده یا ، چوبهای چند لایه که اطراف آن رهواری از چوب سخت چسبانیده شده تا هم ضخامت چوب نئوپان یا چند لایی را بپوشاند و هم حرکت خط کش تی روی آن به آسانی انجام شود. معمولاً، دو پایه سراسری در جهت عرض آن چسبانیده شده است که به تخته رسم شیبی مناسب می دهد تا کار ترسیم بر روی آن، انجام گیرد.

میز نقشه کشی: میزی است با رویه کاملاً صاف، نرم و مسطح با پایه های فلزی (بندرت چوبی) به ابعاد ۸۰×۱۲۰ سانتی متر و یا ۱۲۰×۱۸۰ نکته ۱ :
ارتفاع میز، متغیر و قابل تنظیم است و رویه آن نیز تحت هر زاویه و شیبی قابل تنظیم می باشد.

چند نکته درباره محاظت و نگهداری از تخته رسم و میز نقشه کشی ۱ – هرگز چیزهای سخت و نوک تیز را نباید روی میز و تخته رسم کشید.۲ – از بریدن هر نوع کاغذ، مقوا و نظایر آن تیغ یا کاتر، بر روی نیز نقشه کشی و یا تخته رسم خودداری کنید.۳ – از وارد آمدن هر نوع ضربه ای به لبه های میز و تخته رسم جلوگیری کنید.۴ – برای محافظت بیشتر از آنها، بهتر است رویه آنها را با پلاستیک سفید بپوشانید و هر بار قبل از استفاده رویه آنها را با دستمال تمیز و نمدار پاک کنید.

[wp-rss-aggregator]

 

خط کش تی :

وسیله ای است که برای ترسیم خطوط افقی به کار برده می شود.نکته ۱ :معمولاً خط کش های تی در دو نمونه ساخته می شوند :یکی خط کش با سر ثابت که فقط برای رسم خطوط افقی قابل استفاده است. دیگر، خط کش با سر متحرک که تحت هر زاویه ای قابل تنظیم است و می توان به وسیله آن خطوط با زاویه دلخواه تنظیم نمود. نکاتی درباره محافظت از خط کشی تی : ۱ – خط کش تی باید دارای جلد مخصوص باشد تا پس از اتمام کار، در آن قرار داده شود. ۲ – در صورتی که از تی استفاده نمی شود، باید آن را روی دیوار به نحوی که سر آن به سمت پایین باشد آویزان نمود تا از کج شدن احتمالی آن جلوگیری شود.۳ – ازتی نباید برای برش کاغذ یا مقوا و مثال آن استفاده کرد. چون امکان دارد وسایل برنده مثل کاتر و امثال آن به لبه خط کش تی صدمه برساند.

گونیاها :

برای کشیدن خطوط قائم و کلیه خطوطی که دارای زاویه ای مشخص (ضریبی از عدد ۱۵) باشند، از گونیا استفاده می شود.گونیا بر دو نوع است :الف – گونیای ثابتب – گونیای متغیر نکته ۱ :
دو نوع گونیای ثابت وجود دارد‌: یکی با زاویه های ۴۵و۴۵ درجه که به گونیای ۴۵ درجه معروف است و دیگری گونیای ۶۰و۳۰ درجه. نکته ۲ :
گونیای متغیر، یک گونیای ۴۵ و یا ۳۰ است که در یکی از زوایای ۴۵ یا ۳۰ درجه آن لولا نصب شده و می توان زوایای مختلف را با آن ترسیم نمود.

دستگاه ترسیم خطوط یادرافتینگ (Draughting machine) درافتینگ، وسیله ای است که به جای خط کش تی و گونیا به کار می رود و به وسیله آن می توان کلیه خطوط را تحت هر زاویه ای براحتی و با دقت بالا رسم نمود. این وسیله مکانیکی بر روی هر میز کاری قابل نصب می باشد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

− 7 = 1

اگر فضای بیش از 100 متر دارید می توانید از مشاوره رایگان معماری و زندگی بهرمند شوید شماره تماس در تمامی ساعات 09369389646
Open chat
1
سلام ! هر سوالی که داری همین حالا بپرس !
تیم پشتیبانی ما 24 ساعته در خدمت شماست .
Powered by